Có nên mua sofa gỗ? 8 nhóm gỗ và vật liệu cùng con số độ ẩm không thể bỏ qua

Đặt cùng một thanh gỗ trong phòng khách Đà Nẵng không điều hòa, nó dần giữ khoảng 14–18% nước; chuyển sang phòng điều hòa khô 50%, chỉ còn khoảng 9%. Với tấm óc chó rộng 10 cm, mức chênh giữa mùa ẩm và phòng điều hòa khô là hơn 2 mm bề ngang (ước tính của biên tập), nên mối ghép khung sofa có thể hở ra dù bạn đã chọn đúng loại gỗ. Vậy có nên mua sofa gỗ không? Có, nếu bạn hỏi được một con số trước khi đặt cọc: gỗ này sấy tới bao nhiêu phần trăm?

Có nên mua sofa gỗ? Trả lời nhanh

Có, nếu gỗ đã sấy gần mức ẩm của phòng bạn, mối ghép chắc và bạn chấp nhận mặt gỗ cứng hoặc thêm nệm rời. Không nên nếu bạn muốn nằm xem TV hàng giờ trên mặt cứng, hoặc người bán không nói được gỗ gì và sấy bao nhiêu phần trăm.

• Ưu: nệm rời thay hoặc giặt riêng được; khung lộ vân gỗ; mặt gỗ phẳng, ngồi thẳng, dễ đứng lên.
• Nhược: mặt gỗ cứng, nằm lâu khó chịu; gỗ co nở theo ẩm; góc cạnh gỗ cần để ý nếu có trẻ nhỏ. Ưu và nhược là nhận định của biên tập.

Bài này nói về sofa khung gỗ lộ ra với nệm rời; khung gỗ ẩn dưới lớp bọc xem ở khung sofa làm bằng gì. Nhớ một câu: hỏi độ ẩm gỗ trước, tên gỗ sau.

Phép tra độ ẩm 3 bước: hỏi độ ẩm trước tên gỗ

Gỗ luôn cân bằng độ ẩm với không khí quanh nó, nên khung sofa ít co nở nhất khi lúc đóng gỗ đã gần mức đó (nhận định của biên tập). Purdue Extension (Mỹ) ghi gỗ cứng làm nội thất ở phần lớn Bắc Mỹ được sấy lò tới 6–8%, mức giữa hai thái cực thường gặp để chấp nhận được một chút xê dịch; ở nhà sưởi mùa đông (20% ẩm, gỗ xuống 4,5%, khô hơn phòng điều hòa nhiều) mối ghép đồ nội thất có thể hở. Chúng tôi chưa tìm thấy mốc chính thức cho Việt Nam; TCVN 13706:2023 chỉ phân gỗ sấy thành 5 hạng A–E theo mức chênh so với độ ẩm mục tiêu (bản tóm tắt trên LuatVietnam).

Nguồn: bảng USDA Forest Products Laboratory (in trên Fine Woodworking) và khí hậu Đà Nẵng trên Wikipedia. Phép tra độ ẩm 3 bước của Cẩm nang Gia Công Sofa là tổng hợp của biên tập, không phải tiêu chuẩn hay quy trình của xưởng:

1. Đo phòng: đặt ẩm kế điện tử nhỏ đúng chỗ kê sofa, ghi số lúc sáng ẩm nhất và lúc điều hòa chạy cả ngày.
2. Tra bảng: ra độ ẩm gỗ cân bằng của phòng bạn.
3. Hỏi người bán: gỗ khung và gỗ lộ ngoài đo ẩm bao nhiêu phần trăm, bằng máy gì, hôm nào? Nếu bước 2 ra hai số cách xa nhau (như 17,7% và 9,1%), lấy trung điểm 13,4% làm mốc xuất phát (ước tính của biên tập, theo cách Purdue chọn mức giữa hai thái cực); gỗ càng gần mốc, càng ít co nở.

Mỗi mùa nồm ẩm, hoặc khi người bán nói "gỗ sồi Nga nhập khẩu", hãy hỏi đúng một câu: "Gỗ này đo ẩm bao nhiêu phần trăm, hôm nào?"

Gỗ đổi ẩm chậm, vài tuần đến hơn một tháng (Purdue), nên với sofa đóng theo yêu cầu hãy hỏi xưởng có để gỗ cân bằng trước khi ghép không. Ước tính của biên tập: gỗ chỉ co nở khi ẩm dưới 28–30% (điểm bão hòa thớ gỗ, lúc nước tự do trong lòng tế bào đã hết, theo Purdue). Óc chó đen co ngót tiếp tuyến 7,8% từ gỗ tươi đến khô kiệt (Wood Database), tức khoảng 0,26–0,28% bề rộng cho mỗi điểm phần trăm ẩm. Từ 17,7% xuống 9,1%, tấm ván cắt phẳng rộng 10 cm đổi khoảng 2,2–2,4 mm.

Hình dung (cảnh giả định): Bạn đặt cọc một bộ khung óc chó đóng vào mùa ẩm (gỗ giữ gần 18% nước) rồi đưa về căn hộ chạy điều hòa cả ngày, không khí chỉ còn khoảng 50% ẩm. Sau vài tuần đến hơn một tháng, gỗ xuống gần 9% và tấm ốp rộng 10 cm co chừng 2,2–2,4 mm; một khe hở có thể mở ra ở mối ghép, ngay chỗ tay bạn hay tì. Hôm đặt cọc, một câu hỏi, "gỗ này đo ẩm bao nhiêu phần trăm, hôm nào?", đã cho bạn con số để so.

1. Gỗ sồi: sồi Mỹ trắng khác sồi Mỹ đỏ, còn "sồi Nga" thì hỏi tên khoa học

"Sồi Mỹ" trên báo giá có thể là sồi trắng hoặc sồi đỏ, hai nhóm khác nhau về chống mục: Wood Database xếp sồi trắng (Quercus alba) rất bền, sồi đỏ (Quercus rubra) không bền và kém kháng côn trùng. Mỗi nhóm còn nhiều loài khác. Vì vậy câu hỏi "sofa gỗ sồi có bền không" phải kèm tên loài.

• Số đo: nằm ở bảng cuối bài; sồi trắng co ngót nhiều nhất bảng dù chống mục rất tốt. Janka là lực ấn viên bi thép 11,28 mm lún nửa viên vào gỗ; càng lớn càng khó lõm.
• Coi chừng "sồi Nga": chúng tôi chưa tìm thấy định nghĩa thống nhất, nên nếu báo giá ghi tên này, hãy hỏi tên khoa học và xứ sở. Gỗ nhập từ Nga nên kèm chứng từ nguồn gốc: sồi Mông Cổ (Quercus mongolica) nằm trong Phụ lục III của CITES từ 24/6/2014 theo đề nghị của Nga.
• Hợp với (nhận định của biên tập): khung lộ vân đậm, nếu sấy đúng mức ẩm phòng.

2. Gỗ óc chó: mẫu sofa gỗ óc chó và phép soi sồi nhuộm

Óc chó đen (Juglans nigra) nhẹ và mềm hơn sồi; Wood Database xếp là rất bền với mục nhưng dễ bị côn trùng tấn công, và ghi gỗ này hiếm khi được nhuộm.

• Nghi sồi nhuộm giả óc chó? Chúng tôi không tìm thấy số liệu về mức phổ biến, nên đây là phép soi dựa trên cấu tạo gỗ. Phép soi tia gỗ 2 bước (suy luận của biên tập từ Wood Database):
  1. Tìm chỗ gỗ trần hoặc mòn: đáy ghế, mặt dưới tay vịn, đầu thanh.
  2. Soi tia gỗ: sồi có tia rộng, thấy bằng mắt thường thành vạch ngắn mảnh màu nâu hoặc vảy sáng; óc chó có tia hẹp, thường cần kính lúp.
• Đọc kết quả: thuốc nhuộm đổi được màu nhưng không xóa được tia gỗ. Thấy vạch mảnh dưới lớp màu thì nghi là sồi; không thấy tia rộng cũng chưa chứng minh là óc chó (tần bì, cao su nhuộm cũng không có), nên vẫn nhờ người bán ghi Juglans vào hợp đồng.
• Hợp với: ai thích vân trầm, ngân sách rộng.

3. Gỗ tần bì (ash): cứng hơn sồi nhưng không chống mục

Tần bì châu Âu (Fraxinus excelsior) cứng hơn cả sồi trắng, nhưng Wood Database xếp phần lõi là dễ hỏng hoặc kém bền với mục, không kháng côn trùng.

• Số đo: ở bảng cuối bài (loài châu Âu).
• Coi chừng: tần bì nhuộm trông giống sồi, điểm khác là tia gỗ (mục 2).
• Hợp với: khung ở căn hộ điều hòa khô; tránh ban công ẩm.

4. Gỗ cao su: co ngót ít nhất bảng, nhưng cần xử lý mối mọt

Gỗ cao su (Hevea brasiliensis) co ngót ít nhất trong bảng số đo ở cuối bài, nhưng Wood Database xếp là dễ hỏng, dễ nhiễm nấm và côn trùng; tên "Malaysian oak" từng dùng để bán nó chẳng liên quan gì tới sồi.

• Điểm đáng nhớ: dễ cong, xoắn lúc sấy nhưng khá ổn định khi đã sấy (Wood Database).
• Điều cần hỏi: Wikipedia ghi gỗ cao su dùng được rộng rãi cho nội thất nhờ xử lý hóa chất từ thập niên 1980, thường là tẩm dung dịch gốc boron bằng áp lực rồi sấy. Hãy hỏi gỗ đã tẩm chưa, bằng gì.
• Hợp với: khung trong nhà, khi có chứng từ xử lý.

5. Gỗ keo và tràm: thắng thua ở khâu sấy

Một nghiên cứu ở Việt Nam gọi keo tai tượng (Acacia mangium) là cây gỗ rừng trồng chủ lực, khó sấy và dễ khuyết tật; cùng một loại gỗ, sấy cứng hay sấy mềm cho hai chất lượng khác hẳn.

• Keo: nhóm của Viện Nghiên cứu Công nghiệp Rừng thử hai mẻ sấy trên ván thử, không phải sofa: mẻ sấy cứng chênh ẩm giữa lõi và mặt tới 140% (mẻ mềm 100%), mo móp (xẹp lõm) 4–6 mm (mềm: khoảng 0,5 mm) và cong thêm 2–3 mm (mềm: hầu như không).
• Tràm: bảng 1977 xếp "Tràm" (Melaleuca leucadendron) nhóm VI. PROSEA (mục Melaleuca cajuputi) ghi nhiều tài liệu cũ về M. leucadendron lấy tinh dầu ở Việt Nam thực ra chỉ M. cajuputi, nên có thể cùng loài (suy luận của biên tập). Gỗ thường dùng nguyên cây làm cột, cọc; dễ nứt, cong, nhưng sấy cẩn thận thì hợp xây dựng chung và lát sàn.
• Điều cần hỏi: "Lô gỗ này sấy mẻ mấy ngày, đo ẩm ở lõi hay chỉ ở mặt?" Gỗ keo chưa hẳn kém; rủi ro nằm ở khâu sấy vội (suy luận từ thí nghiệm trên).
• Hợp với: khung ẩn trong sofa bọc, nếu lô gỗ sấy kỹ.

6. Gỗ hương và xoan đào: hỏi tên khoa học trước khi tin báo giá

Trong bảng 8 nhóm gỗ của Bộ Lâm nghiệp (Quyết định 2198-CNR, 1977), tên có chữ "hương" gồm nhiều loài ở nhóm I (dáng hương, tức giáng hương), nhóm IV (re hương) và nhóm VI (vù hương). Bảng 1977 chỉ phân nhóm tạm thời, không có số đo cho khung sofa, và chúng tôi không biết loài nào hay được báo giá là "gỗ hương": hãy hỏi tên khoa học.

• Giáng hương quả lớn (Pterocarpus macrocarpus, nhóm I): Wood Database gọi là Burma padauk; rất bền với mục, chống mối và côn trùng tốt. Số đo ở bảng cuối bài.
• Xoan đào: bảng 1977 ghi Pygeum arboreum, nhóm VI; PROSEA ghi Pygeum arboreum là tên đồng nghĩa của Prunus arborea (tên Việt: xoan đào, dô ca).
• Hợp với: ai muốn gỗ cứng, chống mối tốt và có ngân sách rộng hơn.

7. Sofa gỗ công nghiệp: MDF, ván ép và veneer

MDF ép từ sợi gỗ với keo, ván ép gồm các lớp gỗ lạng dán chéo thớ, còn veneer là lát gỗ thật rất mỏng dán lên lõi ép (Wikipedia: lớp phủ MDF khoảng 1–2 mm; có loại cắt mỏng tới 0,64 mm). Vì vậy một mẫu ghi "gỗ óc chó" có thể chỉ là lớp veneer óc chó ngoài cùng; hãy hỏi lõi là gì.

• Điểm yếu: Wikipedia ghi MDF chủ yếu dùng trong nhà vì chịu ẩm kém, loại kém có thể trương, vỡ khi ngấm nước và nứt khi bắt vít vào cạnh; ván ép dán chéo thớ thì giảm trương nở, co ngót.
• Keo: MDF và ván dăm (ép từ dăm gỗ) có thể phát thải formaldehyde; Wikipedia nêu ba hạng E0, E1, E2, còn Mỹ buộc dán nhãn đạt chuẩn phát thải (EPA). Hãy hỏi hạng phát thải trên chứng từ lô ván.
• Hợp với: phần khuất của khung như ván lưng, thùng hộc; nhìn mép cắt để biết lõi là gỗ đặc hay ván ép (suy luận của biên tập).

8. Sofa phòng khách gỗ nguyên khối: nguyên khối hay ghép thanh?

"Nguyên khối" trên báo giá có thể là tấm gỗ liền hoặc nhiều thanh gỗ thật ghép lại; cả hai đều là gỗ thật; chỗ ghép, keo và độ ẩm từng thanh quyết định độ bền (nhận định của biên tập).

• Ghép răng lược (finger joint): theo Wikipedia, hai thanh cắt mấu khớp nhau rồi dán, chắc hơn nối đầu thẳng nhưng kém đẹp; một tác giả trên Tencent News thích tấm ghép nguyên tấm hơn ván nối răng lược (ý kiến cá nhân).
• Nặng, dễ nứt nếu quá khô: gỗ đặc nặng, khó di chuyển; gỗ giao lúc ẩm cao rồi vào phòng điều hòa chạy ngày đêm sẽ co lại, mối ghép có thể hở (suy luận của biên tập).
• Điều cần hỏi: tấm này liền hay ghép, ghép cạnh hay nối đầu, keo gì? Nhìn dọc mép: thanh ghép cùng màu, khe khít, không lộ vệt sáng.
• Hợp với: khung ngồi cứng cho người chịu bảo dưỡng.

Bảng số đo các loại gỗ làm sofa

Số của Wood Database ở ẩm 12%, tỷ trọng có thể lệch khoảng 10%; keo ở ẩm 15% (PROSEA); MDF: Wikipedia, không nêu độ ẩm. Co ngót tiếp tuyến (từ gỗ tươi đến khô kiệt) càng nhỏ, gỗ càng ít xê dịch theo ẩm.

"Chịu ẩm" là hai câu hỏi. Giữ kích thước: cao su (5,1%) và giáng hương (5,8%) xê dịch ít nhất, sồi trắng (10,5%) nhiều nhất. Chống mục: sồi trắng, óc chó và giáng hương tốt; sồi đỏ, tần bì, cao su kém. Chống mối, côn trùng: giáng hương tốt; óc chó, sồi đỏ, tần bì, cao su kém (Wood Database không nêu mục này cho sồi trắng). Tràm, xoan đào, gỗ ghép thanh chưa có bộ số đo đủ để so nên không vào bảng.

Sofa gỗ nào tốt? Phiếu 6 câu hỏi của Cẩm nang Gia Công Sofa

Không có loài gỗ tốt nhất. Hãy chọn theo ba điều: gỗ sấy gần mức ẩm phòng bạn, loài chống mục hợp chỗ đặt (sồi trắng, óc chó, giáng hương bền mục; sồi đỏ, tần bì, cao su kém hơn) và mối ghép chắc.

Phiếu 6 câu hỏi này là tổng hợp của biên tập, không phải quy trình của xưởng; hãy chụp màn hình gửi người nhà trước khi đặt cọc:

1. Gỗ gì? Tên khoa học và xứ sở, ghi vào hợp đồng.
2. Sấy lò hay phơi? Độ ẩm đo bao nhiêu phần trăm, máy gì, hôm nào, so với bảng phòng bạn.
3. Cao su, keo, tràm: đã xử lý mối mọt chưa? Bằng gì, trước hay sau khi sấy.
4. Tấm lớn liền hay ghép thanh? Ghép cạnh hay nối đầu răng lược.
5. Mối ghép ra sao? Medley (nhà bán sofa, Mỹ) khuyên tìm khối gỗ chèn góc, chốt gỗ hoặc vít kim loại; tránh khung chỉ giữ bằng ghim, đinh hoặc keo.
6. Phiếu bảo hành khung ghi gì về cong vênh, ẩm, mối mọt?

Phiếu của Cẩm nang Gia Công Sofa, giacongsofa.vn/cam-nang-sofa (biên tập tổng hợp).

Chúng tôi chưa có nguồn đáng tin về giá sofa gỗ ở Việt Nam. Theo Wood Database (giá thị trường Mỹ): óc chó đen thuộc nhóm giá cao, sồi trắng và sồi đỏ vừa, giáng hương vừa đến cao, gỗ cao su thường ở đồ nội thất nhập khẩu giá rẻ.

Kích thước ghế sofa gỗ tự nhiên: văng, ghế đơn, mặt ngồi

Mặt ngồi nên cao 40–48 cm và sâu 47–65 cm tùy chiều cao người ngồi, còn mỗi người cần khoảng 50–60 cm bề ngang chỗ ngồi, tức ghế đơn khoảng 50–60 cm, băng 2 chỗ khoảng 100–120 cm, băng 3 chỗ 150–180 cm, chưa gồm tay vịn. Chúng tôi không tìm thấy nguồn số đo riêng cho sofa gỗ; đây là số đo chung của nhà bán sofa Nhật (Re:CENO) và Đức (Wedler Living); người cao hợp đầu cao của các khoảng trên. Hãy cộng bề dày hai tay vịn gỗ rồi đo lại tại phòng. Xem thêm kích thước sofa và khoảng cách tới bàn trà sofa.

Sofa gỗ hay sofa bọc nệm: ai nên chọn

Chọn sofa gỗ nếu nhà thoáng hoặc điều hòa ổn định, muốn nệm rời để thay hoặc giặt riêng, và chịu soi gỗ định kỳ. Chọn sofa bọc nệm nếu cả nhà hay nằm xem TV: nằm lâu trên mặt gỗ cứng sẽ khó chịu (nhận định của biên tập). So thêm ở nên mua sofa hay bàn ghế gỗ, nên chọn sofa chất liệu gì và nệm sofa dày bao nhiêu.

Gia Công Sofa tại xưởng sản xuất sofa Đà Nẵng công bố khung gỗ tự nhiên gia công theo form, bảo hành khung và nệm 10 năm (điều khoản ghi trên phiếu; hãy hỏi rõ trường hợp ẩm, mối mọt). Thông tin xưởng đã đăng không nêu loài gỗ, nên khi nhờ báo giá hãy hỏi thẳng loài gỗ, độ ẩm gỗ và xưởng có làm được kiểu sofa gỗ lộ khung bạn thích không.

Chốt lại: hỏi độ ẩm trước, tên gỗ sau

Tên gỗ chỉ là nửa câu hỏi; nửa còn lại là gỗ đã sấy tới mức ẩm của phòng bạn chưa. Hôm nay hãy đặt một ẩm kế vào chỗ định kê sofa, tra bảng ở đầu bài, và ghi sẵn câu hỏi độ ẩm gỗ trước khi vào cửa hàng hay xưởng.