Sofa lười hạt xốp: bao lâu thì xẹp, và vì sao cái khóa kéo mới là chuyện lớn khi nhà có trẻ (7 điều)

Hạt xốp trong sofa lười có tới 95–98% là không khí. Đó là lý do chiếc sofa lười hạt xốp ôm lấy người êm đến mức không muốn đứng dậy, và cũng là lý do nó xẹp dần: sau mỗi lần ngồi, hạt bị ép dẹt thêm một chút. Nói đơn giản, ghế lười không "hỏng", nó cạn hơi. Mua nó giống nuôi chậu cây hơn là mua cái tủ: cần chăm theo chu kỳ. Có đáng mua không? Có, nếu bạn chấp nhận chăm nó và, khi nhà có trẻ, chọn loại có vỏ trong khóa kín.

Nhà có trẻ nhỏ thì còn một chi tiết quan trọng hơn độ xẹp: cái khóa kéo. Khoảng 2,2 triệu ghế lười ở Mỹ từng bị thu hồi vì trẻ vẫn mở được cả loại khóa ngoài không có tay kéo.

Bài này đi qua 7 điều cần biết trước khi mua hoặc chăm một chiếc ghế lười, theo thứ tự từ điều không nên nhượng bộ (khóa an toàn) đến điều dễ bị bỏ quên (hỏi xem hạt có châm lại được không).

1. Vỏ trong và khóa kéo trẻ không tự mở: điều bắt buộc khi nhà có trẻ

Chúng tôi khuyến nghị sofa lười hạt xốp chỉ vào nhà có trẻ khi hạt nằm trong một vỏ trong riêng, khóa kín hoặc đã bị vô hiệu hóa hẳn khóa. Khóa vỏ ngoài không có tay kéo chưa đủ để yên tâm. Nguy hiểm không nằm ở bản thân hạt, mà ở chuyện trẻ mở được khóa, chui vào trong hoặc nuốt, hít hạt.

Theo Ủy ban An toàn Sản phẩm Tiêu dùng Mỹ (CPSC), khoảng 2,2 triệu ghế lười bán từ 1995 đến 2013 đã bị thu hồi. Trẻ vẫn mở được khóa ngoài dù nó không có tay kéo, chạm tới khóa trong rồi chui vào. Hai trẻ, một bé 13 tuổi và một bé 3 tuổi, tử vong vì ngạt do hạt xốp; một bé 6 tuổi mở ghế, nuốt hạt và bị hạt vào mũi, miệng. Cách khắc phục là bộ sửa chữa miễn phí để vô hiệu hóa hẳn khóa kéo (CPSC mô tả dấu hiệu đã sửa là có ghim bấm kim loại chặn khóa ngoài); ghế chưa sửa thì phải đưa ra xa trẻ ngay.

Tiêu chuẩn ASTM F1912 ra đời năm 1998, dựa trên dữ liệu do CPSC thu thập, nhằm giảm nguy cơ nghẹt thở và ngạt ở ghế hạt xốp. Tiêu chuẩn đặt yêu cầu cơ học cho khóa kéo, yêu cầu thử độ bền sao cho không lộ hạt hay vỏ trong, và yêu cầu nhãn cảnh báo. Bản 2019 bổ sung yêu cầu nhãn và thử nghiệm cho vỏ ghế bán riêng.

Lưu ý: Chúng tôi dẫn tiêu chuẩn của Mỹ vì đó là tài liệu công khai đọc được, và chưa tìm thấy quy định bắt buộc tương đương ở Việt Nam. Vì vậy với ghế lười bán trong nước hay bán online, bạn nên tự kiểm tra bằng checklist bên dưới và hỏi thẳng người bán.

Checklist 6 điểm cho ghế lười ở nhà có trẻ (đây là khuyến nghị của chúng tôi dựa trên CPSC và ASTM F1912, không phải quy định pháp lý):

1. Có vỏ trong riêng chứa hạt, không chỉ một lớp vỏ ngoài.
2. Vỏ trong khóa kín: khâu liền, hoặc khóa bị vô hiệu hóa hẳn, hoặc cần dụng cụ để mở. (Với ghế bị thu hồi ở Mỹ, CPSC hướng dẫn dùng bộ sửa chữa miễn phí để vô hiệu hóa khóa; dấu hiệu đã sửa là có ghim bấm kim loại ở khóa ngoài.)
3. Khóa vỏ ngoài không có tay kéo hoặc khóa kép chỉ làm trẻ khó mở hơn, chưa đủ an toàn: trong vụ thu hồi ở Mỹ, trẻ vẫn mở được loại không có tay kéo rồi mở tiếp khóa trong. Rào chắn chính là vỏ trong ở điểm 1 và 2.
4. Đường may quanh khóa và đáy ghế chắc, không có sợi chỉ lỏng hay lỗ hở nhìn thấy hạt.
5. Có nhãn cảnh báo về nghẹt thở, ngạt, và hãng nói rõ độ tuổi phù hợp.
6. Nếu khóa ngoài có tay kéo, hãy cất hoặc cắt bỏ khi trẻ ở nhà, nhưng đừng xem đó là đủ: vỏ trong vẫn phải khóa kín.

Phép thử 1 phút, bạn tự làm được: quỳ xuống ngang tầm mắt của bé, nhìn vào chiếc ghế như thể bạn đang tìm cách mở nó. Nếu bạn mở khóa ngoài được bằng một ngón tay mà không cần nhìn, bé hiếu động cũng làm được. Đây là quy tắc kinh nghiệm, không phải phép đo chuẩn.

Ghế không đạt điểm 1 và 2, và khóa ngoài cũng chưa được vô hiệu hóa hẳn, thì đừng để chung phòng với trẻ nhỏ.

Với trẻ sơ sinh, CPSC từ năm 1990 đã khuyến cáo không cho bé, nhất là dưới 6 tháng, ngủ trên gối hay đệm nhỏ nhồi hạt xốp, và không để bé nằm trên đó khi không có người lớn. Lời khuyên của chúng tôi: đừng dùng ghế lười làm chỗ nằm cho bé sơ sinh. Về độc tính, chúng tôi chưa tìm thấy nguồn kiểm nghiệm nào về hạt xốp; mối nguy được ghi nhận là cơ học: nuốt, hít hạt hoặc chui vào ghế.

2. Hạt xốp EPS xẹp dần: bao lâu vỗ lại, bao lâu châm thêm hạt

Theo các nhà bán lẻ, hạt xốp EPS bị ép dẹt dần khi bạn ngồi, nên cần vỗ bông lại mỗi 2–3 tháng và bổ sung hạt khoảng 1–2 năm một lần. Nếu đã vỗ bông hai lần mà ghế vẫn không phồng lại, lượng hạt đã hụt và cần châm.

EPS (expanded polystyrene, xốp nở từ polystyrene) là loại hạt trắng tròn nhẹ như bọt, gần như toàn khí nên mới êm. Khi ngồi nhiều, hạt bị ép dẹt dần. Các nguồn bán lẻ nói chung đưa ra mốc như sau, với lưu ý số liệu dao động theo chất lượng hạt và cường độ dùng:

Cách châm hạt đúng, rất ít người làm đủ:

1. Chọn phòng kín gió, tắt quạt, trải tấm vải hoặc bạt xuống sàn để gom hạt rơi.
2. Chỉ người lớn làm, khi trẻ không ở gần. Mở khóa vỏ trong, đặt một cái phễu hoặc ống giấy cuộn tròn vào miệng và nhờ một người giữ cho miệng túi ôm sát.
3. Đổ hạt từ từ, từng đợt, dừng lại lắc cho hạt lắng. Đổ nhanh làm hạt nhiễm tĩnh điện, bám vào tay và bắn ra khắp sàn.
4. Ngồi thử giữa các đợt. Ghế phải đỡ được mà không chạm đáy.
5. Dừng ở khoảng 75–80% dung tích. Đổ đầy làm ghế cứng, hết ôm người.
6. Khâu hoặc khóa chặt lại khóa vỏ trong như ban đầu trước khi trẻ lại gần; nếu không chắc, nhờ người bán hoặc tiệm may.

Theo các nhà bán, túi tiêu chuẩn cỡ người lớn cần khoảng 200–300 lít, ghế cỡ lớn có thể 400–500 lít. Khi mua hạt bổ sung, nên chọn hạt mới thay vì hạt tái chế, vì hạt tái chế có thể có tuổi thọ ngắn hơn.

Hình dung (giả định): ghế ở phòng trọ lõm hẳn sau mấy tháng, bạn lắc vài phút thì phồng lại. Sang năm sau lắc nhiều hơn mà ghế vẫn thấp: đó là lúc mua hạt, đổ qua phễu, thêm một năm nữa.

Hỏi người bán trước khi trả tiền: hạt châm có bán lẻ không, và vỏ có khóa mở để châm được không?

3. Vỏ ngoài sofa lười: nỉ, nhung, vải bố hay da công nghiệp

Vỏ ngoài quyết định ghế ngồi có mát không, có dễ giặt không và có giữ dáng không. Với khí hậu nóng ẩm, vải bố hoặc vải dệt thoáng thường dễ chịu hơn, còn da công nghiệp PU dễ lau nhưng nóng và có thể bong lớp phủ nếu gặp nóng ẩm lâu.

Vỏ ghế lười không chỉ để đẹp: theo Wikipedia, mẫu tiền thân của ghế Sacco (Ý, 1968) không giữ được dáng nên chưa kịp sản xuất; Sacco khắc phục bằng lớp da bọc ngoài và đường khâu được tính kỹ.

Riêng da PU cần để ý kỹ. Hiện tượng bong lớp phủ gọi là thủy phân (hydrolysis): lớp PU bị phân hủy hóa học khi chịu nóng và ẩm kéo dài. Hiệp hội Dệt may Hợp đồng Mỹ (ACT) mô tả phép thử khắc nghiệt ở 70°C và độ ẩm từ 95% trở lên, tính theo số tuần vải chịu được, và khuyến nghị tối thiểu 5 tuần cho nội thất trong nhà. Nhà bạn không nóng tới 70°C, nhưng nồm kéo dài cộng nắng cũng là nóng cộng ẩm, nên hãy hỏi người bán lớp PU đã qua phép thử nào. Xem thêm bài về da bọc sofa loại nào tốt.

Mẹo: ưu tiên vỏ ngoài tháo được và có bán vỏ thay. Một bài so sánh của Nhật cũng khuyên chọn loại có vỏ thay riêng, vì vỏ là phần hỏng đầu tiên, còn hạt bên trong dùng lâu hơn.

4. Sofa lười hạt xốp hay sofa lười mút khối: nên chọn loại nào

Hạt xốp EPS nhẹ, rẻ và ôm người nhưng xẹp dần và cần châm. Mút khối (như sofa lười tatami) giữ dáng nhờ khối mút, không cần châm hạt, nhưng nặng hơn và lún theo tỷ trọng mút.

Ba loại hay bị gọi chung là "sofa lười":

• Hạt xốp EPS: túi mềm, đổi dáng theo người. Nhẹ, êm ngay từ đầu, mỗi lần ngồi hạt xì hơi một chút.
• Mút vụn (thường là mút nhớ cắt vụn): theo một hướng dẫn mua hàng của sàn thương mại thì nặng và đắt hơn hạt, nhưng yên tĩnh, giữ hình lâu hơn, có thể giữ nhiệt. Đây là mô tả của bên bán, chưa có phép đo độc lập.
• Mút khối: ghế có hình khối cố định, thường ngồi sát sàn. Không có túi hạt, nên không có nguy cơ hạt rơi vãi với trẻ nhỏ.

Với mút khối, con số bạn cần hỏi là tỷ trọng (kg/m³). Theo NV Gallery (nhà bán sofa, nói về mút đệm sofa nói chung), dưới 28 kg/m³ là mềm, dễ xẹp khi dùng hằng ngày; 28–35 kg/m³ cân bằng cho gia đình, chỗ ngồi khoảng 30–35 kg/m³; 35–40 kg/m³ cho dùng nhiều. Xem thêm bài về loại mút sofa nào tốt.

Chọn hạt xốp nếu bạn cần ghế nhẹ, dễ xách đi, giá mềm và chấp nhận chăm hạt. Chọn mút khối nếu bạn muốn "mua một lần dùng lâu", không muốn châm hạt, hoặc nhà có trẻ nhỏ và bạn không muốn lo chuyện khóa. Nếu cần một chỗ ngồi hẳn hoi, có tựa lưng và khung chắc, hãy xem các loại sofa thay vì ghế lười.

5. Ngồi lâu có nóng không: hạt xốp và khí hậu Việt Nam

Ngồi sofa lười hạt xốp lâu có thể thấy ấm lưng, nhất là mùa nóng, vì hạt xốp cách nhiệt và ghế ôm sát lưng, hông nên nhiệt cơ thể khó thoát ra. Vỏ vải bố hoặc vải dệt thoáng, chỗ đặt có gió và cách xa nguồn nhiệt giúp giảm cảm giác nóng.

Theo Wikipedia, tấm xốp EPS dẫn nhiệt rất kém, khoảng 0,032–0,038 W/(m·K), và được dùng để cách nhiệt tường. Từ số liệu này chúng tôi suy ra rằng túi ôm người càng nhiều thì nhiệt càng bị giữ lại, và vỏ ít thoáng làm rõ hơn. Đây là suy luận, chưa có phép đo trên chính ghế lười (số liệu trên là của xốp dạng tấm, không phải hạt rời).

Phép thử bạn tự làm: ngồi 20 phút ở đúng phòng định đặt ghế, rồi đặt tay vào lưng áo. Nếu lưng ướt hoặc nóng hơn hẳn ghế thường, ghế này không hợp mùa hè.

Cách giảm nóng ở Việt Nam:

• Đặt ghế nơi có gió thoảng, tránh góc kín không có quạt.
• Ở miền Trung nắng gắt, tránh để ghế sát cửa kính hướng tây.

Lưu ý an toàn: theo Wikipedia, xốp EPS thông thường rất dễ bắt lửa và cháy sinh khói đen. Vì vậy đừng đặt ghế sát bếp, lò sưởi, bàn thờ có nhang hay nến.

6. Vệ sinh và khử mùi sofa lười: giặt vỏ, giữ ruột

Vỏ ngoài giặt theo nhãn, lõi hạt không giặt. Hạt xốp không hút ẩm nên khó mốc; mùi, nếu có, thường bám ở vỏ và lớp vải lót, còn hạt cần phơi thoáng nếu từng bị ướt, và nên làm khi không có trẻ ở gần.

Quy trình gọn:

1. Mở vỏ ngoài, kiểm tra nhãn giặt.
2. Nếu có túi thay áo, chuyển hạt sang túi phụ rồi giặt vỏ, làm khi trẻ không ở gần như lúc châm hạt.
3. Phơi vỏ nơi thoáng gió. Mùa nồm, ưu tiên phơi trong phòng có quạt hoặc máy hút ẩm thay vì để ngoài ban công ẩm.
4. Khi mở ghế, vỗ bông lại 2–5 phút. Nếu vỏ còn mùi, để vỏ và vỏ trong thông gió thêm vài giờ trước khi lắp.
5. Lắp vỏ khi đã khô hẳn rồi mới kéo khóa.

Với vải bọc sofa thông thường cần giặt kỹ, bạn có thể tham khảo cách giặt ghế sofa như thế nào.

7. Ai hợp sofa lười: phòng trọ, góc đọc, phòng trẻ, và ai nên tránh

Sofa lười hợp nhất với chỗ ngồi thư giãn ngắn, ở nơi cần ghế nhẹ và dễ dọn: phòng trọ, ký túc xá, góc đọc sách, phòng chơi. Nó không hợp để ngồi làm việc nhiều giờ.

Theo tiêu chuẩn ASTM F1912, ghế lười là loại ghế không có kết cấu đỡ bên trong. Điều đó giải thích mọi ưu và nhược điểm: ôm người nhưng không đỡ lưng.

Cân nhắc giữa ghế lười và sofa nhỏ cho căn hộ thì xem cách chọn sofa cho phòng khách nhỏ. Nếu muốn một chỗ ngồi thật sự có khung, có tựa, hợp kích thước căn phòng, xưởng có nhận đóng sofa theo yêu cầu với vật liệu bạn chọn.

Bảng so sánh các loại sofa lười

Sofa cho bé: lười, mini hay sofa giường

Với phòng của bé, hãy hỏi loại nào ít rủi ro nhất khi người lớn vắng mặt vài phút, không phải loại nào mềm nhất.

• Sofa lười cho bé (hạt xốp): vui và nhẹ, nhưng chỉ khi đạt checklist 6 điểm ở mục 1, nhất là vỏ trong khóa kín.
• Sofa mini khung gỗ, đệm mút: không có hạt nên không có nguy cơ hạt, ngồi có tựa lưng; đổi lại chiếm chỗ hơn.
• Sofa giường: hợp khi cần thêm chỗ ngủ cho khách; xem sofa giường loại nào tốt và có nên mua sofa giường không trước khi quyết định.

Kết luận: chọn ghế lười như chọn thứ cần chăm

Ghi nhớ một câu: sofa lười hạt xốp cạn hơi theo thời gian, nên hãy chọn loại châm hạt được, và nếu nhà có trẻ, chỉ chọn loại có vỏ trong khóa kín. Hai con số đáng nhớ: 2–3 tháng vỗ bông, 75–80% dung tích khi châm. Gia Công Sofa làm ghế có khung nên chọn mút theo tỷ trọng kg/m³ và đo kích thước theo căn phòng. Việc làm ngay hôm nay: lật chiếc ghế nhà bạn lên, kiểm tra khóa và vỏ trong, rồi vỗ bông thử hai phút. Nếu ghế phồng lại, bạn còn thời gian. Nếu không, đã đến lúc châm hạt.